Groeimindset en Neuroplasticiteit
Als je begrijpt hoe onze hersenen zichzelf voortdurend blijven ontwikkelen dan wordt het ook makkelijker om in te zien dat een groeimindset voor iedereen haalbaar is. In dit artikel gaan we iets dieper in op het onderwerp Groeimindset en Neuroplasticiteit. Zie het als wat verdiepende achtergrondinformatie. Dit artikel is ontleend aan het boek “Groeimindset, is dat wel iets voor mij? Dit boek geeft antwoord op de vraag hoe het kan dat sommige mensen zich maar traag ontwikkelen en eigenlijk een beetje stil lijken te staan, terwijl anderen voortdurend stappen blijven zetten.
Groeimindset en de mogelijkheid je te blijven ontwikkelen
In hoeverre is het juist om te geloven dat je je eigen capaciteiten voortdurend kunt blijven ontwikkelen. Daarvoor duiken we in de komende paragrafen in de wereld van de neuropsychologie.
De groeimindset en neuroplasticiteit
Alles wat we doen, denken of voelen wordt aangestuurd door onze hersenen. Deze hersenen kan je zien als een soort van electriciteitsnetwerk met miljarden paden en wegen die oplichten als je iets denkt, voelt of doet. Dat is wat je min of meer kunt waarnemen bij een MRI scan of door middel van een EEG (zie ook de publicatie ‘Hersenscans, wat meten ze nou precies?). Deze verbindingen in onze hersenen zou je kunnen zien als ons besturingssysteem.
Groeimindset en nieuwe verbindingen leggen
Als je wordt geboren dan heb je deze hersenen al. Er zijn al veel verbindingen gelegd. Je kunt bijvoorbeeld al adem halen, het hart klopt en alle organen worden al aangestuurd zonder dat je daar over hoeven na te denken. Maar de hersenen nemen met de jaren nog fors in omvang toe en leggen nog vele nieuwe verbindingen. Deze ontwikkeling van onze hersenen verloopt bij iedereen ongeveer op eenzelfde wijze. Daarom ontwikkelt ieder kind zo ongeveer op drie jarige leeftijd de mogelijkheid om zinnetjes te vormen. Kennelijk zijn de hersenen er dan aan toe om taal te ontwikkelen. Neuroplasticiteit dus.
Nog niet zo lang geleden dachten wetenschappers dat de ontwikkeling van de hersenen doorliep totdat iemand de volwassen leeftijd had bereikt. Men ging er vanuit dat de hersenbedradingen vanaf dat moment min of meer vast waren gelegd en dat er dus niet zo veel meer was te veranderen.
Ontwikkel je groeimindset
Neurplasticiteit: Hersenen veranderen zich gedurende het hele leven
Maar uit hersenonderzoek blijkt dat dit niet juist is. De hersenen veranderen zich gedurende het hele leven en passen zich aan. Dit wordt ook wel Neuroplasticiteit genoemd. En het gaat nog iets verder dan aanpassen; de hersenen zijn zelfs in staat tot zelfvernieuwing. Deze zelfvernieuwing houdt in dat er steeds nieuwe verbindingen tussen hersencellen kunnen ontstaan. En dat er nieuwe hersencellen kunnen worden aangemaakt.
Ook als iemand op leeftijd is, ontstaan er nieuwe hersencellen en worden er nieuwe verbindingen tussen de hersencellen gemaakt. Deze verbindingen tussen hersencellen zorgen ervoor dat je iets kunt leren. Onze hersenen bepalen onze vaardigheden en omgekeerd beïnvloed het oefenen van vaardigheden onze hersenen. Als iemand bijvoorbeeld op latere leeftijd begint met pianospelen en veel tijd steekt in het oefenen dan worden verbindingen tussen bepaalde hersencellen versterkt en worden er ook nieuwe verbindingen gecreëerd. Hierdoor kan deze persoon beter worden in het pianospelen.
Er zijn drie soorten neuroplasticiteit:
1) Ervaringsonafhankelijke neuroplasticiteit
Deze manier van hersenontwikkeling gaat eigenlijk vanzelf volgens een genetisch programma en zonder dat daar extra prikkels voor nodig zijn. Verschillende delen van de hersenen ontwikkelen zich in een bepaalde volgorde en volgens een vaste structuur.
2) Ervaringsverwachte plasticiteit
Behalve de hierboven genoemde automatische ontwikkeling is er ook een vorm van ontwikkeling die ontstaat doordat op het juiste moment de juiste prikkels worden ontvangen. De hersenen verwachten eigenlijk een bepaalde ervaring om zich te kunnen ontwikkelen. Vandaar de naam ervaringsverwachte neuroplasticiteit. De ontwikkeling is optimaal als de stimulatie van buitenaf op het juiste moment plaatsvindt. Zo zijn de eerste 6 levensjaren bij mensen een gevoelige periode voor de verwerving van taal. Na deze periode verloopt het aanleren van taal veel minder vlot en spontaan. Omgekeerd heeft het dus ook geen zin om van een kind te verwachten dat hij iets gaat leren als daarvoor de hersengebieden nog niet zijn gevormd. Zo komen plannen en rekening houden met de gevolgen van eigen handelen pas later in de puberteit tot ontwikkeling omdat de prefrontale cortex zich nog volop organiseert.
3) Ervaringsafhankelijke plasticiteit
Ieder mens heeft een uniek stel hersenen. Onze hersenen verschillen ten eerste van elkaar doordat iedereen een andere aanleg heeft. Maar er is nog iets dat zorgt voor grote verschillen en dat komt doordat iedereen andere ervaringen heeft opgedaan. Het leven dat je leidt en de dingen die op je pad komen leveren verschillende soorten informatie voor de hersenen. Daarom zien de hersenen van een violist er anders uit dan die van een ICT-er en weer anders dan die van een sporter. Dat is bijvoorbeeld de verklaring voor het feit dat mensen die hun leven in het oerwoud doorbrengen meer moeite hebben met het onderscheiden van rechthoekige voorwerpen dan mensen die leven in een verstedelijkte omgeving.
Ervaringsafhankelijke plasticiteit biedt ons de mogelijkheid onze hersenen te vormen en te trainen door het opzoeken van dit soort informatie die onze hersenen in de gewenste richting vormt. Mensen met een groeimindset weten dit (misschien onbewust) en focussen op het opdoen van nieuwe ervaringen omdat ze weten dat ze daarvan blijven leren.
Neuroplasticiteit bij hersenbeschadigingen
Dat de hersenen plastisch zijn blijkt ook wel uit situaties waarbij bijvoorbeeld hersenbeschadigingen zijn opgetreden. Kinderen bij wie het gebied voor taal in de linker hersenhelft wordt weggenomen blijken bijvoorbeeld toch nog overweg te kunnen met taal. Dit komt doordat deze functie dan wordt overgenomen door de motorische gebieden in de rechterhersenhelft. En bij mensen die blind zijn gaat de visuele cortex bijvoorbeeld tast-informatie verwerken.
Groeimindset legt nieuwe verbindingen
In je hersenen bestaan zoals gezegd allerlei verbindingen tussen verschillende hersencellen. En hoe vaker je deze verbindingen activeert, hoe soepeler het gaat. Zo werkt het met alles wat je denkt, doet of voelt. Overal hebben we snelle verbindingen in onze hersenen voor ontwikkeld.
Zie deze verbindingen in je hersenen als een soort snelwegen door de jungle. Hoe vaker je die snelweg neemt, des te breder hij wordt. En dat is heel effectief want het zorgt er voor dat we snel kunnen handelen. Deze snelwegen liggen ten grondslag aan onze patronen van denken, doen en voelen. En daardoor zijn we vaak in staat om snel en effectief te reageren. Een brandweerofficier moet snel kunnen beslissen over de juiste inzet van zijn personeel, dus neemt hij de snelweg. Een broker op de effectenbeurs heeft geen tijd om lang af te wegen of hij nu moet toeslaan of niet dus ook hij gaat via een eerder betreden pad. Je hoeft niet telkens het wiel opnieuw uit te vinden.
Bewuste aandacht en discipline
Maar als je iets nieuws wilt leren dan zal je soms deze “snelwegen” moeten verlaten. Dan moet je een nieuw pad hakken in de jungle van je hersencellen. En dat vraagt gedurende langere tijd bewuste aandacht en discipline, maar het kan dus wel! Zie dan voor je dat je de snelweg verlaat en met een kapmes een nieuw pad gaat hakken. De eerste keer is het een flinke klus, maar ook een avontuur, dus misschien wel leuk. Na flink hakken kom je uiteindelijk waar je moet zijn. Je hebt een nieuw pad gecreëerd voor jezelf – een andere aanpak, iets wat je tot op heden nog niet kende. Maar het is natuurlijk nog niet direct een nieuwe gewoonte of een nieuw patroon. De volgende dag is het pad alweer een beetje dichtgegroeid. Het ligt nog niet zo voor je klaar als die snelwegen.
Nieuwe paden worden snelwegen
Iedere keer dat we aan iets nieuws denken, een nieuwe taak leren of een andere emotie kiezen dan hakken we als het ware een nieuw paadje door de jungle. En als we dit pad blijven dan gaan onze hersenen deze weg vaker te gebruiken. De weg wordt een snelweg. De nieuwe manier van denken, doen of voelen wordt ‘normaal’. Het oude pad wordt minder vaak gebruikt en verzwakt hierdoor of groeit dicht. Dit proces van nieuwe verbindingen leggen is neurplasticiteit in actie.
Een aardig voorbeeld hiervan is het experiment met de fiets waarbij het stuur precies andersom werkt dan we gewend zijn. In het filmpje hieronder zie je hoe we na veel oefenen uiteindelijk in staat zijn om er in te slagen.
De conclusie is dat we dus allemaal de mogelijkheid hebben om te leren en te veranderen. Er is geen reden om vast te houden aan de overtuigingen van een Fixed Mindset. Kortom hoogste tijd om onze groeimindset te ontwikkelen. Maar hoe doe je dat? In het compacte boek Groeimindset is dat wel iets voor mij, krijg je hiervoor de handvatten aangereikt. Het helpt je om je zelf meer in de ontwikkelstand te zetten.
