Eigenaarschap; aangeboren of aangeleerd?

De formule om Eigenaarschap te meten

Vaak wordt mij de vraag gesteld of iedereen wel in staat is om eigenaarschap te tonen. Is het niet iets dat in je moet zitten? Met andere woorden: is eigenaarschap een aangeboren eigenschap of is het iets wat je kunt ontwikkelen?  In dit artikel presenteer ik een formule op basis waarvan je kunt inschatten hoe groot de kans is dat mensen eigenaarschap tonen.

Laatst werd ik gevraagd om een keynote te houden voor de medewerkers van een snel groeiend ICT bedrijf. De manager, een van de eigenaren van het bedrijf, was er in geslaagd het bedrijf snel te laten groeien. Hij had goede mensen in dienst genomen en had zichzelf gefocust op datgene waar hij goed in was; verkopen. Het bedrijf was snel gegroeid, zorgde ook goed voor de medewerkers maar toch was er sprake van een toenemende onvrede bij het management en de eigenaren van het bedrijf. ”De mensen tonen geen eigenaarschap. Kan jij daar niet een keer wat over vertellen? Is het trouwens wel te veranderen? Ik heb het idee dat sommige medewerkers nooit eigenaarschap zullen ervaren”, was de mening van de manager.

  • Ontdek de valkuilen van traditioneel management
  • Doe ideeën op voor interventies met je medewerkers
  • Leer het empowerment-model toepassen
Meld je snel aan. Vol = vol

Nature of Nurture?

Eigenaarschap, leiderschap, (emotionele) intelligentie, creativiteit en vele andere eigenschappen, de eeuwige vraag in de psychologie luidt: wat is in ons gedrag aangeboren (nature) en wat is aangeleerd (nurture).

Op beide uiteinden van het spectrum zijn er puristen te vinden; mensen die vinden dat in principe alles aangeleerd is en mensen die van mening zijn dat alles aangeboren is. Opvallende onderzoeken naar tweelingen, die los van elkaar zijn opgegroeid, wijst vaak op sterke overeenkomsten in gedrag en gewoontes, die dus niet zijn ontstaan door de opvoeding. En als je zelf kinderen hebt dan weet je ook dat het ene kind toch vaak een heel ander karakter heeft dan het andere kind. De erfelijke component is dus heel sterk bepalend voor het karakter.

Gelijktijdig is er ook een stroming die beweert dat je alles kunt leren, als je er maar genoeg tijd in steekt. Onze hersenen zijn flexibel en zijn te trainen. Maar waar bij persoon A de hersenen al helemaal geprepareerd zijn om snel piano te leren spelen, zal dat bij persoon B toch wel even een flinke opgave zijn. Maar om te zeggen: Ik ben niet muzikaal, dat gaat tegenwoordig te ver. Vanuit het perspectief van Groei-mindset zou je dan moeten zeggen: Ik ben NOG niet muzikaal. Maar alles is ontwikkelbaar.

Wat er niet is, valt niet te ontwikkelen

Toch, wat er niet is, kan je ook ook niet ontwikkelen. Maar is iets er helemáál niet, of slechts een klein beetje? Dat is dan natuurlijk de vraag. In principe zou iedereen kunnen leren leidinggeven denk ik, maar of je er gelukkig van wordt is een tweede. En iedereen is creatief volgens mij, maar niet iedereen ervaart voldoening uit het maken van een schilderij…

Wat is Eigenaarschap?

Terug naar Eigenaarschap, is het ontwikkelbaar of is het al aanwezig in ons DNA. Om deze vraag te beantwoorden moet ik eerst even kort de definitie van Eigenaarschap beschrijven, zodat we het over hetzelfde hebben.

In mijn boek “Wie zorgt dat het goed komt” heb ik Eigenaarschap kortweg gedefinieerd als:

Boek Eigenaarschap Wie zorgt dat het goed komt - Bestseller

Jezelf ergens over ontfermen en daarbij de volle verantwoordelijkheid nemen.

Waar het omgaat is dat iemand in staat is om ergens voor te zorgen. Zoals een goede moeder of vader voor haar/zijn kind zorgt. Of zoals een tuinman zorgt voor zijn tuin, alsof het zijn eigen tuin is.

Ooit had ik een tegelzetter aan het werk en hij vroeg mij iets over de afwerking in onze badkamer. Ik vroeg hem hoe hij het zou doen, als het zijn eigen badkamer was en hij had direct een goede oplossing. Vervolgens vroeg ik hem om het dus af te werken alsof het zijn eigen badkamer was; vakwerk.

Eigenaarschap is ergens voor willen zorgen en dus ook hiervoor verantwoordelijkheid zijn. Iemand die zijn verantwoordelijkheid neemt zegt: ik zorg dat het goed komt en zal niet rusten voordat het klaar is. En als het niet lukt, zoekt zo iemand niet de schuld buiten zichzelf. Hij komt niet met slappe excuses en wijst niet naar anderen, maar zegt dat hij heeft gefaald en dat hij zijn stinkende best zal doen om het alsnog voor elkaar te krijgen.

Heeft iedereen Eigenaarschap in zich?

Zijn mensen van nature in staat zijn om zich ergens over te ontfermen en zijn ze pro-actief, nemen ze van nature de eigen verantwoordelijkheid? Natuurlijk zal de ene persoon dit van nature eerder of meer laten zien dan de ander. Maar gelijktijdig weet ik dat iedereen dit wel ergens in zijn systeem heeft zitten. Het is alleen de vraag in hoeverre het is gestimuleerd tijdens de opvoeding en in zijn verdere ontwikkeling. Soms is het nemen van de eigen verantwoordelijkheid er al aardig uitgeramd in de jonge jaren. Dat is natuurlijk doodzonde en slechts stap voor stap weer te herstellen.

Maar als iemand werk doet wat gewoon helemaal bij hem past, dan is de kans wel aanwezig dat je toch het eigenaarschap ziet opbloeien. Ze willen het dan gewoon goed doen omdat ze het leuk vinden en omdat ze voldoende worden uitgedaagd . Daarnaast helpt het enorm als ze ook merken dat ze door hun bijdrage een verschil maken voor het team, de klant of voor anderen. Ieder mens wil graag van betekenis zijn voor zijn omgeving.

Hiermee heb ik eigenlijk direct al kort samengevat wat de eerste drie randvoorwaarden voor eigenaarschap zijn. Willen, Kunnen en Betekenen. De match tussen wat iemand doet en wie hij is, is dus erg belangrijk. Maar dan nog kan het zijn dat iemand geen eigenaarschap toont. Zit het er dan echt niet in of is er iets anders aan de hand?

Aangemoedigd of afgeleerd?

Vanuit de psychologie is het de zogenaamde behavioristische stroming die wijst op de effecten van straffen en belonen en ik ben van mening dat dit erg van toepassing is als je kijkt naar de aan- of afwezigheid van eigenaarschap op de werkvloer. De vraag is dan ook niet of Eigenaarschap is aangeboren of aangeleerd. In ieder mens is eigenaarschap aanwezig. De vraag is juist: Is eigenaarschap aangemoedigd of afgeleerd.

De Kans op Eigenaarschap (KE) en Kans op Succes (KS)

Als iemand eigenaarschap toont, dan loopt hij in principe een zeker risico.  Als je zegt: ‘Ik zorg dat het goed komt’, dan is dat soms nogal een uitspraak. Het zou namelijk kunnen mislukken… Maar laten we het even van de positieve kant bekijken; wat is de kans op Succes? Je kunt je waarschijnlijk wel voorstellen dat, als je ergens goed in bent dat je dan eerder eigenaarschap durft te tonen. De kans op eigenaarschap (KE) bij een medewerker hangt dan ook samen met de kans op succes (KE). In wiskunde termen zou je kunnen zeggen dat de kans op Eigenaarschap een functie is van de Kans op Succes.

KE = F (KS)

KE = Kans op Eigenaarschap
KS= Kans op Succes

Negatieve Persoonlijke Gevolgen (KN)

Natuurlijk is de kans op groter, naarmate je meer talent hebt. Maar de Kans op Succes is niet de enige beïnvloedingsfactor. Als tweede factor zijn daar namelijk de mogelijke negatieve consequenties. Hiermee bedoelen we  mogelijke consequenties bij falen. In sommige organisaties word je als je een fout maakt direct neergesabeld. Je hebt gefaald, bent niet geschikt voor de verantwoordelijkheid die je kreeg, je wordt van een project gehaald, krijgt een uitbrander, moet op het matje komen bij de directie enzovoort. Soms gaat het wat subtieler, er wordt negatief over jou geroddeld, je imago gaat aan diggelen, je krijgt geen uitdagende nieuwe klussen meer etc. Hoe dan ook, het is niet meer veilig om je hoofd boven het maaiveld uit te steken. En het wordt nog onveiliger als je niet precies weet wat de consequenties kunnen zijn en er sprake is van een angstcultuur of afrekencultuur. De kans op eigenaarschap wordt dus negatief beïnvloed door de kans op mogelijke Negatieve Persoonlijke Gevolgen. Samen met De kans op Succes komen we dan tot het volgende:

KE = KS – KN

KE = Kans op Eigenaarschap
KS = Kans op Succes
KN = Kans op Negatieve Persoonlijke Gevolgen

Positieve Stimulans (PS)

Behalve de gevolgen bij falen is er nog iets dat meespeelt. Dat is namelijk het leerklimaat van een organisatie. In sommige organisaties wordt je erg gestimuleerd om jezelf uit te dagen en zaken op te pakken. Men helpt elkaar door middel van feedback en feedforward om iedere dag weer een beetje beter te presteren. Er is dan sprake van positief leerklimaat en feedback hoort er gewoon bij.  De mensen simuleren elkaar en moedigen elkaar aan. Dit positief stimuleren kan laag zijn, dan hoor je eigenlijk nooit wat je goed of fout doet en word je niet uitgedaagd of aangemoedigd. Maar het kan ook hoog zijn. Er is dan een duidelijke Positieve Stimulans aanwezig. Dit is niet een “kans” maar laten we voor de formule even uitgaan dat je dit ook kunt inschalen op een schaal van 0 tot 100 %. Hierbij is 100% PS een enorm stimulerende omgeving en bij 0 % PS word je vooral gestimuleerd om te blijven doen wat je al deed en niets meer of extra’s. Geen uitdagingen aangaan, geen initiatief nemen. Blijf zitten waar je zit.

De complete formule

KE = KM – KE + PS

KE = KS – KN + PS
KE = Kans op eigenaarschap
KS = Kans op succes
KN = Kans op negatieve persoonlijke gevolgen
PS = Positieve stimulans

Rekenvoorbeelden:

Stel: je voelt je niet helemaal zeker, je schat de Kans op Succes (KS) in op 50% 

De kans op negatieve consequenties (KN) is bovendien groot, laten we zeggen 60%

En de Positieve Stimulans (PS) binnen de organisatie is niet hoog, laten we zeggen 40%

Dan is de kans op Eigenaarschap (KE): 50 – 60 + 40 = 30%

Maar stel je voor, je voelt je nog steeds niet helemaal zeker maar de positieve stimulans is een stuk hoger, laten we zeggen een 80 %. Dan is de kans op eigenaarschap: 50 -60 + 80 = 70%

En stel je voor dat de kans op negatieve consequenties slechts 10% is. (dit mag je zelf uitrekenen)

(TIP! Benieuwd hoe jij scoort op de randvoorwaarden voor Eigenaarschap? Doe de gratis zelfscan!)

Pieters Pseudowetenschap?

Oké ik geef toe, deze formule is niet zuiver wetenschappelijk getoetst. Gelijktijdig weet ik op basis van vele observaties en interviews dat de effecten van een positief leerklimaat en de manier waarop er wordt omgegaan met fouten enorm van invloed zijn op de kans dat medewerkers eigenaarschap zullen tonen.

De vraag is dus niet meer, zit eigenaarschap wel in onze medewerkers, maar de vraag moet zijn:

Wat gaan we doen om er voor te zorgen dat mensen dit natuurlijk aangeboren gedrag meer durven te laten zien?

En nu?

Wil je meer eigenaarschap zien in jouw organisatie, kijk dan ten eerste naar de match tussen personen en functies. Doen de mensen het werk wat ze leuk vinden en waar ze in worden uitgedaagd. Zien ze bovendien de betekenis van hun bijdrage/aanwezigheid in het team?

Ten tweede; kijk goed naar de cultuur van de organisatie. Hoe gaan we om met fouten, is er een afrekencultuur of stimuleren we elkaar om onze nek uit te steken en risico’s te durven nemen. Is er sprake van een collectieve Groeimindset bijvoorbeeld?

Wil je meer met eigenaarschap, dan zijn er veel knoppen waar je aan kunt draaien. Onze adviseurs helpen je te zoeken naar deze knoppen en met het vinden van de juiste strategie om nog trotsere medewerkers te krijgen die een verschil willen en durven maken.

  • Ontdek de valkuilen van traditioneel management
  • Doe ideeën op voor interventies met je medewerkers
  • Leer het empowerment-model toepassen
Meld je snel aan. Vol = vol

Deze vind je misschien ook interessant:

Deel dit artikel:

Share on email
Email
Share on whatsapp
WhatsApp
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn
Share on whatsapp
Share on email
Share on linkedin
Share on twitter
Share on facebook

Meer inspiratie ontvangen?

Schrijf je in voor de P&A Booster!

We respecteren je privacy en gaan zorgvuldig met je gegevens om.